โมเสกคืออะไร มีความเป็นมาอย่างไร ที่นี่มีคำตอบ

หลายคนอาจจะสงสัยว่า โมเสกคืออะไร คำว่า โมเสก หรือ งานโมเสก คือศิลปะหรือกลวิธีสร้างสรรค์ผลงานโดยนำวัสดุชิ้นเล็ก ๆ มาเรียงต่อกันให้เป็นลวดลายหรือรูปภาพตามที่ต้องการ สำหรับโมเสกเป็นงานศิลปะที่มีมานานแล้ว และนิยมกันมากในสมัยโบราณโดยนำไปตกแต่งภายในเช่นตกแต่งภายในมหาวิหาร งานตกแต่งพื้นคฤหาสน์แบบกรีก และงานตกแต่งที่อยู่อาศัยที่หรูหราของชาวโรมัน เป็นต้น

โมเสกคืออะไร

ประวัติของโมเสก

 งานโมเสก ศิลปะหรือกลวิธีสร้างสรรค์ภาพหรือลวดลายด้วยชิ้นวัสดุเล็กๆ เรียกว่า เทสเซอเร (เอกพจน์ของเทสเซอรา) ปะติดปะต่อกันด้วยยางไม้หรือซีเมนต์เหลว ศัพท์คำนี้ยังใช้เรียกผลงานที่ทำสำเร็จแล้วด้วย งานโมเสกเป็นงานสร้างภาพตกแต่งที่เก่าแก่ที่สุดประเภทหนึ่ง และเป็นผลงานที่คงทนเป็นเวลานาน อาจใช้การตกแต่งผนังห้อง เพดาน พื้นห้อง ทางเดิน รูปเคารพ และบ้างก็ใช้ในการตกแต่งเครื่องเรือน (ด้วยชิ้นวัสดุที่มีขนาดเล็กมาก) บนเครื่องประดับเพชรพลอย ชิ้นเทสเซอราอาจเป็นชิ้นแก้ว หิน หินอ่อน ไม้กระเบื้อง หรือ วัสดุแข็งที่ไม่เน่าเปื่อยย่อยสลายอื่น ๆ งานโมเสกตกแต่งผนังมักใช้ชิ้นแก้วทึบแสงที่ตัดเป็นชิ้นเล็ก ๆ และเมื่อตกแต่งจะหันด้านที่ถูกตัดออกเพื่อให้ดูวาววามเมื่อต้องแสงที่ส่องมากระทบ หรือวางในระดับความลึกที่ต่างกันก็จะได้ผลเช่นเดียวกัน แต่ถ้าเป็นทางเดินหรือพื้นห้องมักจะเรียงชิ้นเทสเซอราแบนราบเพื่อทำให้พื้นที่ตกแต่งราบเรียบสม่ำเสมอกัน


ในช่วงยุคกลางของทวีปยุโรปตลอดยุคสมัยนั้น งานโมเสกทำโดยการเรียงชิ้นเทสเซอราลงบนผิวพื้นที่โบกปูนแล้วทีละชิ้น ตั้งแต่ช่วงเวลานั้นงานโมเสกจะถูกประกอบขึ้นในห้องปฏิบัติงานศิลปะเป็นส่วน ๆ วิธีการที่รู้จักกันโดยทั่วไปในภาษาอิตาเลียนเรียกว่า โมเซโก อะ ริโวลตูรา โดยการเรียงชิ้นเทสเซอราลงบนถาดที่ใส่ทรายแห้ง แล้วเอากระดาษหรือผ้าทากาวประเภทล้างน้ำออกปะลงบนชิ้นที่จัดแล้วซึ่งจะช่วยทำให้ชิ้นเทสเซอราเหล่านี้ติดอยู่รวมกันเป็นลวดลายตามต้องการ แล้วจึงนำส่วนดังกล่าวไปผนึกลงบนพื้นที่ทายางไม้หรือซีเมนต์เหลวไว้แล้ว หลังจากอยู่ตัวแล้วจึงล้างลอกกระดาษทิ้ง บางครั้งก็จะเอาชิ้นเทสเซอราปะกาว เอาด้านหน้าลงติดกับแผ่นกระดาษแบบร่างแล้วจึงนำไปติดกับผนัง

งานโมเสกนิยมทำต่อเนื่องกันมาตั้งแต่ในยุคกรีกและโรมันโบราณและในอารยธรรมโบราณอื่น ๆ ผลงานที่สามารถจัดว่าเป็นงานโมเสกในยุคแรกๆของโลก ได้แก่ งานตกแต่งพื้นผิวในอารยธรรมซูเมอเรียน เขาใช้ลิ่มดินเหนียวซึ่งมีหัวเป็นสี หรือปราศจากสีฝังลงในผนังที่ยังเปียกมาตั้งแต่ 3000 ปีก่อนคริสตกาล ภาพโมเสกในยุคกรีกและโรมันโบราณวิวัฒนาการมาจากใช้ชิ้นหินหรือเปลือกหอยตกแต่งเป็นลวดลายรูปเรขาคณิต โดยฝังวัสดุเหล่านี้ลงในปูนที่ฉาบผิว ซึ่งกลวิธีนี้ทำกันมาตั้งแต่ 500 ปีก่อนคริสตกาลในประเทศกรีก และก่อนหน้านั้นหลายร้อยปีในบริเวณแถบเกาะครีตและแถวเอเชียน้อย งานโมเสกด้วยกรวดหลากสีทำขึ้นในช่วงประมาณ 400 ปีก่อนคริสตกาล งานเด่น ๆ สองแหล่งในช่วงเวลานี้ได้แก่ งานโมเสก ซึ่งค้นพบที่โอลินโตส และเพลลาในเมซิโดนเนีย เป็นผลงานที่ตกแต่งด้วยรูปแบบและเรื่องราวในเทพนิยายกรีกอย่างสวยงาม ภาพที่ประดับผนังเป็นแถบแนวยาวและมีขอบที่ประณีตวิจิตร ชิ้นเทสเซอราที่ทำจากหินที่ต่อยให้มีขอบเป็นมุมแหลงเริ่มใช้กันในช่วง 100 ปี ก่อนคริสตกาล แต่เดิมนั้นใช้ตกแต่งในบริเวณรายละเอียด (เช่นบริเวณใบหน้า) ต่อมาได้ใช้ก้อนกรวดเป็นส่วนประกอบหลักในการตกแต่ง


ภาพโมเสกชิ้นที่เด่นมีชื่อเสียงใน ยุคเฮลเลนิสติก เป็นภาพที่อยู่บนพื้นบ้านของฟอน ที่ปอมเปอี (100 ปีก่อนคริสตกาล) ปัจจุบันนี้ตั้งแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์แห่งชาติที่ นครเนเปิล เป็นภาพถ่ายทอดเรื่องราวของสงครามระหว่างพระเจ้าอะเล็กซานเดอร์กับกษัตริย์ดาริอุส ส่วนงานโมเสกของจักรวรรดิโรมัน ได้แก่ งานโมเสกที่ตกแต่งวิลล่าของจักรพรรดิเฮเดรียนใกล้ทิโวลิ และโมเสกภาพสงครามระหว่างเซนทอร์กับสัตว์ป่า ซึ่งอาจเป็นงานโมเสกที่จำลองแบบมาจากงานจิตรกรรมกรีก ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่สอง ก่อนหน้าคริสต์ศักราชที่ 1 งานโมเสกที่เป็นรูปภาพที่มีเนื้อหาเรื่องราวมักจะทำกันบนพื้นหรือทางเดิน ส่วนภาพฝาผนังนั้นมีทำกันเมื่อเข้าสู่ยุคคริสเตียนตอนต้น


มีแนวโน้มให้เห็นเป็นหลักฐานว่า การใช้ชิ้นเทสเซอราซึ่งทำจากชิ้นแก้วสีทึบแสงที่ทำกันอยู่ในยุคกลางในประเทศแถบตะวันตกนั้นคงได้รับอิทธิพลมาจากงานโมเสกที่ทำในเมือง บิแซน ติอุม ในแบบอย่างของบิแซนทีน ตัวย่างที่เห็นเด่นชัดคือ งานโมเสกที่งดงามมี่กรุงคอนสแตนติ โนเปิล ราเวนนา เวนีส และโรม งานโมเสกแบบบิแซนติอุม ส่วนใหญ่สร้างเป็นภาพ และมักกลมกลืนผสานไปกับองค์ประกอบต่างๆ ทางด้านสถาปัตยกรรมประเภทโบสถ์วิหาร มีตัวอย่างให้เห็นการผสมกลมกลืมนี้จากภาพโมเสกฝาผนังที่คาทอลิกอนแห่งแดฟนี ในประเทศกรีก งานโมเสก ณ ที่นี้จัดให้ร่างของพระคริสต์ แม่พระ นักบุญต่าง ๆ และศาสดาพยากรณ์ เรียงลดหลั่นกันตามความสำคัญแห่งฐานันดรศักดิ์ของแต่ละบุคคลในภาพ รูปของบุคคลเหล่านี้คือลักษณะทั่วไปของ ศิลปะสมัยบิแซนทีน ภาพโมเสกที่เด่นที่สุดของสถานที่แห่งนี้ได้แก่ ภาพ Christ Pantocrator ที่ประดับหอหลังคาโดม ซึ่งงดงามอร่ามเรืองเป็นอย่างยิ่ง งานโมเสกชิ้นนี้ถือเป็นสมบัติอันประเสริฐแห่งที่ยุคบิแซนทีน

โมเสกคืออะไร

งานโมเสก เป็นงานศิลปะที่นิยมทำกันมากในสมัยโบราณภายในที่อยู่อาศัย งานโมเสกที่เก่าที่สุดชิ้นหนึ่งเป็นงานจาก 400 ปีก่อนคริสต์ศตวรรษพบที่วังมาซิโดเนียที่เมืองเอเจีย งานอื่น ๆ ที่พบเป็นงานตกแต่งพื้นคฤหาสน์แบบกรีก, และงานตกแต่งที่อยู่อาศัยที่หรูหราของชาวโรมันตั้งแต่อังกฤษไปจนทั่วยุโรปและแอฟริกา ในกรุงโรมเอง จักรพรรดิเนโรทรงใช้โมเสกในการตกแต่งผนังและเพดานของ “Domus Aurea” ที่สร้างราว ค.ศ. 64

งานโมเสกที่คฤหาสน์โรมานาเดลคาซาเล (Villa Romana del Casale) ใกล้จัตุรัสอาร์เมอรินาที่ซิซิลีเป็นงานโมเสกของสมัยโรมันตอนปลายที่ใหญ่ที่สุดในโลกซึ่งปัจจุบันอยู่ในทำเนียบมรดกโลก ซึ่งอาจจะสร้างโดยจักรพรรดิมักซิมิอานุสเป็นส่วนใหญ่ราวต้นคริสต์ศตวรรษที่ 4 งานโมเสกที่ว่านี้ถูกกลบรักษาไว้ด้วยดินถล่มเมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 12 เป็นเวลาร่วม 700 ปี งานทีสำคัญที่สุดคือ “ฉากละครสัตว์” ยาว 64 เมตรเป็นภาพเด็กผู้หญิงที่แต่งตัวเหมือนสมัยใหม่นุ่งบิกินี ชานหน้าบ้าน, ห้องที่อยู่อาศัย, และห้องอาบน้ำก็ตกแต่งด้วยโมเสกเป็นลวดลายและฉากจากตำนานเทพ งานสำคัญอีกชิ้นหนึ่งที่พบที่ซิซิลีเช่นกันคืองานที่พบที่บ้านสองหลังที่จัตุรัสวิตโตเรียที่ปาเลอร์โม ฉากสำคัญที่พบคือฉาก “ออร์เฟียส” (Orpheus), “อเล็กซานเดอร์นักล่าสัตว์” (Alexander the Great’s Hunt), และ “สี่ฤดู”

โมเสกคืออะไร

การค้นพบครั้งยิ่งใหญ่

นักโบราณคดีขุดพบเมืองเก่ายุคโรมันโบราณเมื่อ 2,000 ปีก่อน มีพื้นห้องที่ประดับด้วยศิลปะโมเสกที่สวยงามน่าตะลึง หนึ่งในงานโมเสกที่ขุดพบครอบคลุมพื้นที่ถึง 60 ตารางเมตร ซึ่งนับว่าเป็นงานโมเสกที่ใหญ่ที่สุดชิ้นหนึ่งเท่าที่เคยพบที่ภาคใต้ของฝรั่งเศสงานขุดเริ่มมาตั้งแต่เดือนตุลาคม 2016 ตามการร้องขอของทางการฝรั่งเศส หลังจากเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นได้ซื้อที่ดินในเมือง Uzes ซึ่งอยู่ใกล้กับเมือง Nimes (ที่ถูกเรียกขานว่าเป็นกรุงโรมแห่งฝรั่งเศสเพราะเคยเจริญรุ่งเรืองภายใต้การปกครองของจักรพรรดิออกัสตัสแห่งโรมันช่วงปลายศตวรรษที่ 1 ก่อนคริสต์ศักราช) เพื่อสร้างงโรงเรียนกินนอนและโรงอาหาร

ทีมงานภายใต้การนำของ Philippe Cayn จากสถาบันวิจัยโบราณคดีเพื่อการอนุรักษ์แห่งชาติฝรั่งเศส ได้ขุดพื้นที่ราว 4,000 ตารางเมตรเพื่อให้แน่ใจว่าการก่อสร้างโรงเรียนจะไม่ทำลายวัตถุโบราณสำคัญ พวกเขาต้องตื่นตะลึงกับการพบโครงสร้างที่ปรักหักพัง กำแพง และแนวถนน และเมื่อประมวลข้อมูลหลักฐานทั้งหมดแล้วนักโบราณคดีระบุว่าเมืองโบราณแห่งนี้คือเมือง Ucetia ที่หายสาบสูญมานาน  

โมเสกคืออะไร

โมเสก กับงานออกแบบตกแต่งภายใน

โมเสก เป็นผลงานที่มีความคงทน เพราะเป็นศิลปะการประดับตกแต่งพื้นผิววัสดุด้วยหินสี เศษกระเบื้องเคลือบ กระจก หรือก้อนแก้ว ส่วนใหญ่ใช้ตกแต่งผนังอาคาร เพดาน พื้น และงานตกแต่งภายในอาคาร เช่น การตกแต่งผนังห้องครัว หรือปูพื้นด้วยกระเบื้องโมเสก

กระเบื้องโมเสก คืออะไร

กระเบื้องโมเสก (Mosaic Tile) เป็นกระเบื้องแก้วหรือกระเบื้องเซรามิก ซึ่งมีขนาดเล็กกว่ากระเบื้องปูพื้นผนังทั่วไป ความโดดเด่นของกระเบื้องโมเสก คือมีหลายสีและหลายขนาดให้เลือก โดยเฉพาะกระเบื้องโมเสกสี่เหลี่ยมจตุรัส ขนาด 1×1 นิ้ว 2×2 นิ้ว และ 4×4 นิ้ว เป็นขนาดที่ได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก นอกจากนี้ยังมีรูปทรงอื่น ๆ ด้วย เช่น สี่เหลี่ยมผืนผ้า วงกลม หรือหกเหลี่ยม

ข้อดีข้อด้อยของกระเบื้องโมเสก

กระเบื้องโมเสก เป็นวัสดุหรืองานศิลปะที่มีลักษณะเด่นซึ่งเป็นมีข้อดีและเหมาะสำหรับการนำมาตกแต่งภายใน คือด้วยขนาดที่เล็กของกระเบื้องโมเสก ทำให้สามารถสร้างสรรค์ลวดลายได้หลากหลาย แต่ก็มีข้อด้อยคือต้องใช้เวลาค่อนข้างมากในการปูกระเบื้องทีละชิ้น ดังนั้น กระเบื้องโมเสกส่วนใหญ่จึงมักมีตาข่ายขึงด้านหลังเพื่อให้กระเบื้องแต่ละชิ้นรวมกันเป็นแผงใหญ่ นอกจากทำให้ปูได้ง่ายและสะดวก ยังช่วยประหยัดเวลา ประหยัดค่าจ้างแรงงานอีกด้วย

อาจจะคลายข้อสงสัยกันไปบ้างแล้วว่า โมเสกคืออะไร แต่รั้งนี้เราไม่ได้จะมาแนะบทความเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมแต่อย่างใด เราขอแนะนำ แจกสูตรอาหารไทยโบราณ ที่หาทานได้ยาก  เพื่อที่จะให้ใครก็สามารถทำไว้รับประทานเองได้ง่าย ๆ เพียงแค่ทำตามสูตรที่เราได้นำมาฝาก

นอกเหนือจาก ศิลปะแบบโมเสก ไหน ๆ แล้ว เราอยากให้คุณได้อ่าน 5 ศิลปะแบบฉบับโรมัน อันเลื่องชื่อสุดอลังกาล ที่จะให้คุณเรียนรู้ศิลปะหลากหลายรูปแบบ อาทิ จิตรกรรม ประติมากรรม สถาปัตยกรรม พร้อมกับตัวอย่างมาให้ดูอีกด้วย